Berberis vulgaris als homeopathisch middel

 

 

Chemische verbinding en benamingen
Berberis vulgaris is een plantaardig homeopathisch middel dat bereid wordt uit de wortelbast van de plant Berberis vulgaris. De belangrijkste werkzame chemische verbinding is berberine. Berberine is een isoquinoline alkaloïde. Andere alkaloïden in de plant zijn berbamine, oxyacanthine en palmatine. In de kruidengeneeskunde staat de plant bekend als zuurbes of gewone berberis. In het Engels wordt de plant barberry genoemd.

De plant
Berberis vulgaris is een stekelige struik die tot ongeveer drie meter hoog kan groeien. De plant behoort tot de familie Berberidaceae. De struik heeft doornige takken, kleine gele bloemen en rode langwerpige bessen. Hij groeit vooral in Europa, Noord Afrika en delen van Azië en komt vaak voor in bossen, heggen en rotsachtige gebieden. De wortel en de wortelbast bevatten de hoogste concentratie aan alkaloïden en worden daarom gebruikt voor medicinale doeleinden.

Medicinale toepassingen van de plant
In de fytotherapie werd berberis traditioneel gebruikt voor lever en galproblemen. De plant stimuleert de galproductie en heeft een mild antibacterieel effect. Ook werd hij gebruikt bij spijsverteringsproblemen, infecties en huidproblemen. Berberine staat bekend om zijn antimicrobiële werking en zijn invloed op glucose- en vetmetabolisme.

Homeopathisch wordt Berberis vulgaris vooral gebruikt bij aandoeningen van de nieren, urinewegen en lever. Het middel staat vooral bekend voor pijn die vanuit de nierstreek naar verschillende richtingen uitstraalt.

 

Homeopathische thema's van de plantenfamilie
De familie Berberidaceae heeft in homeopathische interpretaties vaak thema's die te maken hebben met irritatie, prikkeling en een reactief systeem. Veel middelen uit deze familie hebben een duidelijke relatie met de lever en de stofwisseling. Voorbeelden van andere planten uit verwante families die in homeopathie lever- en galthema's hebben zijn Chelidonium majus en Podophyllum.

 

Oorsprong van de remedie
Het homeopathisch middel wordt bereid uit de verse wortelbast van Berberis vulgaris. Deze wordt gemacereerd en vervolgens gepotentieerd volgens de klassieke homeopathische methode.

 

Thema's van het middel volgens Rajan Sankaran
Volgens Rajan Sankaran heeft Berberis vulgaris een duidelijk thema van interne irritatie en verspreiding van pijn. De patiënt ervaart een gevoel alsof de klachten zich naar alle richtingen verspreiden. De centrale ervaring is een soort innerlijke onrust en prikkeling in het systeem.

De pijn is typisch uitstralend en schietend. In het mentale beeld kan men een zekere rusteloosheid en prikkelbaarheid zien. De patiënt kan zich ongemakkelijk voelen en heeft moeite om een comfortabele positie te vinden. Er is vaak een gevoel van zwakte in de onderrug en een sterk bewustzijn van de nierstreek.

 

Miasmatische plaatsing volgens Sankaran
Berberis vulgaris wordt meestal in verband gebracht met het sicoïde miasma. Het beeld van het sicoïde miasma omvat proliferatie, stagnatie en chronische irritatie. Dit past bij het klinisch beeld van nierstenen, galstenen en chronische urinewegproblemen waarbij het lichaam steeds opnieuw probeert irritatie en stagnatie te verwerken.

 

Thema's volgens Jan Scholten
In zijn benadering van planten beschrijft hij vaak thema's die te maken hebben met gevoeligheid en reactie op prikkels. Bij Berberis ziet men vooral een thema van interne spanning en irritatie dat zich fysiek uit in uitstralende pijn.

 

Psyche van het middel
De patiënt kan prikkelbaar en rusteloos zijn. Er is vaak een gevoel van innerlijke spanning en lichamelijk ongemak. De persoon kan moeilijk stilzitten omdat beweging soms verlichting geeft. Het mentale beeld is echter meestal minder uitgesproken dan de lichamelijke symptomen.

 

Observaties bij de patiënt
Tijdens een consult kan men denken aan Berberis vulgaris wanneer de patiënt duidelijk wijst naar de nierstreek en beschrijft dat de pijn in vele richtingen uitstraalt. De patiënt kan moeilijk een comfortabele houding vinden. Er is vaak gevoeligheid in de onderrug en een zwak gevoel in de lumbale regio.

 

Specifieke kenmerken bij kinderen
Bij kinderen kan het middel overwogen worden bij urinewegproblemen of buikpijn die gepaard gaat met uitstralende pijn naar de rug of de liesstreek. Het beeld komt echter minder frequent voor bij kinderen dan bij volwassenen.

 

Belangrijkste lichamelijke klachten en lokale symptomen volgens Boericke en Phatak
Het middel heeft een sterke affiniteit voor nieren en urinewegen. Het klassieke symptoom is pijn in de nierstreek die uitstraalt naar de blaas, urethra, lies of dij. De pijn kan scherp, schietend of stekend zijn.

Er is vaak pijn in de onderrug met een gevoel van stijfheid of zwakte. De patiënt kan moeite hebben met staan of lopen door de pijn.

Urine kan troebel zijn en sediment bevatten. Het middel wordt vaak overwogen bij nierstenen, nierkolieken en chronische irritatie van de urinewegen.

Andere symptomen kunnen betrekking hebben op de lever en galwegen. Er kan pijn zijn in de rechterbovenbuik met uitstralende pijn naar de rug.

 

Ziekten die vaak met het middel in verband worden gebracht
Nierstenen
Nierkoliek
Chronische urineweginfecties
Galstenen
Chronische lage rugpijn met nierbetrokkenheid

 

Toepassing bij palliatieve patiënten
Bij palliatieve patiënten kan Berberis vulgaris worden overwogen wanneer er hevige pijn in de nierstreek aanwezig is met typische uitstralende pijn. Het kan gebruikt worden als ondersteunend middel bij pijn door nierstenen of tumoren die de urinewegen beïnvloeden.

 

Meest gebruikte potenties en indicaties
Moedertinctuur en lage potenties zoals D3 of D6 worden vaak gebruikt bij fysieke klachten van de nieren en urinewegen.

Potenties rond D12 of C30 worden vaak gebruikt bij terugkerende nierstenen of chronische urinewegproblemen.

Hogere potenties zoals C200 kunnen overwogen worden wanneer het volledige symptoombeeld duidelijk overeenkomt met het middel.

 

Repertorisatie termen

Mentale en emotionele symptomen
Rusteloosheid door lichamelijk ongemak
Restlessness from pain
Prikkelbaarheid door pijn
Irritability pain from

 

Algemene symptomen
Pijn die naar verschillende richtingen uitstraalt
Pain radiating

 

Modaliteiten
Pijn verergert door beweging van de rug
Back pain motion aggravates

 

Lichamelijke symptomen
Pijn in de nierstreek
Kidneys pain
Nierstenen
Kidneys stones
Pijn in de onderrug met uitstraling naar lies
Back pain lumbar region radiating to groin

Diagnose
Nierkoliek
Kidneys colic

 

Andere middelen met vergelijkbare klachten

Lycopodium
Dit middel heeft eveneens een sterke relatie met nierstenen en urinewegproblemen. Men kiest eerder voor Lycopodium wanneer er duidelijke spijsverteringsklachten zijn zoals opgeblazen gevoel, veel gasvorming en klachten die vooral rechts beginnen.

 

Sarsaparilla
Dit middel lijkt sterk op Berberis bij nierstenen. Het wordt eerder gekozen wanneer de pijn vooral optreedt aan het einde van het urineren en wanneer de patiënt grote moeite heeft om te urineren.

 

Cantharis
Wordt eerder gekozen wanneer er hevige brandende pijn is bij het plassen en een sterke ontstekingsreactie van de blaas aanwezig is. Het typische branderige gevoel onderscheidt het van Berberis.

 

Pareira brava
Wordt gekozen wanneer de patiënt moet persen om te urineren en vaak op handen en knieën moet gaan staan om de urine te laten komen. Dat specifieke symptoom wijst meer naar Pareira dan naar Berberis.

 

In de praktijk wordt Berberis vulgaris vooral gekozen wanneer de pijn duidelijk vanuit de nierstreek naar meerdere richtingen uitstraalt en wanneer de patiënt een typische zwakte of pijn in de onderrug ervaart.